Friday, 23 January 2015

Zomi Media and Writers Association (ZoMWA) Kiphuankhia:


Tuhun leitung khuahun paizia manlang mahmah in pilna siamna, hauhna le khantohna lamah nawhtai mahmah ta hi. Na khempeuh mihing tha tawh kisem nawn loin huihlak maimom kici Internet tungtawn in Computer bek tawh innphual zaang tutmun pan pilna, siamna le khantohna ding na lianpipi akisep ziahziah hun ahi hi. Hun tomno minute khat sungin huihlak tungtawn in leitungbuppi thukizaktuah hun ( Media and Information Technology- IT) ahih manin mipilte in leitung khuaneu (Global Village) ci liang uh hi. 
Hih a khangto mahmah khuahun tuiluangpi sungah Zomite zong ut in ut ta kei leng nungta le khuasa hita i hih manin, khuahun zui in nuntak theih ding kisam hi. Khuahun zui a nungta thei mite pen leitung khuahun tawh luangkhawm uh ahih manin khangto pah uh hi. Tua hi a, hih akhangto mahmah leitung i hong kalh thubulpite sungah ei Zomite' kisap le neihloh a phamawh khatin "Media le Laigelhna" lam tawh minam picing khat suahna ding cih ahi hi. 
Hih i kisap thulianpi tawh kisai-in abeisa kum khat lai akipan gamsung gampua a om Zomi Media le Information lam a uk le aveii nasemte khat le khat thukizaktuahna kinei hi. Minam khantohna ding veiinate Pasian in hong thukimpih in abeisa January 11,2015 (Sunday) ni-in " Zomi Media le Laigelhsiamte Kipawlna-Zomi Media and Writers Association (ZoMWA) cih kiphuankhia petpet in, Yangon khuapi laizang a om Myanmar Writers Association (MWA)te' zumpi, Meeting Hall, No. 173/ 175, 8 Floor,Pansodan Street, Yangon ah Zomi mipil,misiam muan le suan mimal 50 val tawh ZoMWA vai akhatveina mipi tawh kimuhkhopna thupitak kinei thei hi. 
Tua kimuhkhopna hunah Kawlgam Media lam nasem tuamtuam pan makaite le thuthak kaikhawmte tampi kihelthei uh hi. Lengla thupi le Thugenpi a kisamte sungah Myanmar Writers Association pan U Tin Hlaing (President of MWA), Myanmar Times Journal pan Mr. Thomas Kean (Chief Editor)te banah Kamayut Media pan thuthak saite in ZoMWA President Dr. Cin Khan Lian le Tongsan pu te Interview nei uh hi. 
Hunpi sungah Lenglapi U Tin Hlaing (President of MWA) in Media and Myanmar Writers cih thugenna nei a, Myanmar Times pan Mr. Thomas Kean (Chief Editor) in Journalists and Journalism Writing Skills cihte gen hi. ZoMWA pan Dr. Cin Khan Lian ( President of ZoMWA), in ZoMWA le Mipi' vaipuak, Prof.C. Thang Za Tuan ( Patron of ZoMWA) in Thukong Honna, Sia Khampeek (Patron of ZoMWA ) in ZoMWA piankhiat zia tomkim, Steven Cin Za Khai (General Secretary)in Myanmar Writers and history cih bangin thugenna nei uh a, a paikhawm mipite in thangah le kilawpthei mahmah hi. 
Tua banah mipite sung pan minutes 3-5 sung amau muhna ciat thugenna kineisak in, tampi mahin a lunggulhna le a lawpnate uh pulak ziahziah uh hi. Mipi kikhopna hun sungah a kihel khempeuh Tongsan Media Group pan Welcome Drink, Cake le Dinner nasiatak kivak ziahziah hi. Hih ZoMWA vai ah sum le pai akipan Zominam le Zogam veiina tawh gampua lam pan mapang sanggamte khempeuh zong ZoMWA min tawh lungdamna lianpi kinei hi. Hih ZoMWA pen minam kician khat in neihloh aphamawh le tuhun le mai lam khang hun dongah akisam semsem ding hi a, leitung pianzawh Zomite' tangthu sungah a om ngei nailo khuahun lap kipawlna (NGO) khat ahih manin, Zomite tangthu sungah laimai thak kiphen khia ahi hi.
ZoMWA in Ngim le tup, Vision le Mission kiciantak kinei-in, sep masak ding le sepzom ding cihte kinei diudeu hi. ZoMWA kalsuanzia (Policy) ding zong kiciantak kinei nuam ahih manin, zuih ding Thukhun ngeina (Constituition and Bylaw) cihte kibawl laitak hi. Nasep kipatna ding le kizopna tuamtuam a lemtheih pahna ding ngimna tawh No.142/A, Level 3, Lower Kyimyindaing Road, Alone Township, Yangon ah ZoMWA zum (Office) kihong ta hi. Tua banah ZoMWA tawh kisai kumkhat sung tanu vaipuak hong sepsak ding anuai abangin panmun sehna kinei hi.
ZoMWA Executive Committee:
President ........................... Dr. Cin Khan Lian ( Managing Director of Ar Yone Oo Co.,Ltd.)
Vice President.................... Pu Cin Suan Mang (Treasurer of ZCD/ZNC & Manager of Myanmar Yes Co., Ltd.)
General Secretary.............. Pu Steven Za Khai (Cosmo), Members of Myanmar Writers Association
Assistant Secretary ............Tg. Cin Suan Kap   (General Secretary of ZYA Yangon)
Treasurer ........................... Lia Hau Khan Nuam (Reporter of Myanmar Times Journal)
Members:
Sia Mung Thawn Khai     ( OM Ministry)
Sianu Cing Sian Dim       ( Circulation Manager of Tongsan Weekly Journal)
Patrons:
Prof. C. Thang Za Tuan         (Chief Editor of ZOLUS & Curriculum Director of ILBC)
Sia Khampeek @ Tongsanpu (Founder and CEO of Tongsan Media Group)
Hih ZoMWA pen Zomi Kipawlna (Zomi Community) hi loin, Media and Journalism lam nasemte kipawlkhopna Zomi NGO phungpi khat ahi hi. ZoMWA tawh kisai kivaipuakzia ding Thukhun le thumeilet kiciantak kinei dinga, tulaitak a hampi bawl pawl (Drafting Committee) in bawl kipanta uh hi. Tua a hampi (Drafting) hong man peuhpeuh ciangun a nihveina mipite tungah pulakna kinei kik ding hi. Tua banah gamsung gampua Media and Journalism lam nasem kipawlna (Organization) tuamtuam tawh nasepkhop zia dingte kamkupna kineithei pah ding hi.
ZoMWA Kalsuanzia Ding:
- Vision    : " Laisiam Minam pan Zuunsiam Minam ah "
- Mission  : " ZoMWA tungtawn in kizop diamdiamna pan Khanlawhna le Khantohna bucing Neih zawhna ding "
- Aims & Objectives: 
(a) Laigelh siamna le Thupuak siamna tawh gam le minam khuamuhna tangzaisak ding
(b) Laigelh siam le Thupuak siam tam semsem ding
(c) Laigelh siam le Thupuak nasemte' thalawpna dingin pahpih ding
(d) Laigelh siamte le Thupuak nasemte hu/ dal ding
(e) Laigelh siam le Thupuak nasemte' tungtawn in a khangto minam suak ding
Hih a tunga thubulpite siksan in ZoMWA maban kikalsuan toto ding hi. ZoMWA sungah Zomi laigelhsiamte (Writers) le Thupuak nasem (Journalists) te amau mimal khensatna zui in, ZoMWA member lutzia ding le khawlzia ding cihte akipan kalsuanzia (Policy) kibawl ding hi. ZoMWA tungtawn in Zomite sungah Media lam tawh kisai manawtna thak tawh dinmun sangpi kikalsuan ding hi. ZoMWA Bylaw and Constituition tawh kizui in, maban kalsuan zia dingte hong kitangko behbeh ding hi.
ZoMWA tawh kisai Theihbehnop aneite in:
1. Dr. Cin Khan Lian (President-ZoMWA), Mob: 095101216, Office Tel: 01-216663,Email: cinkhanlian@gmail.com
2. Sia Khampeek ( Patron- ZoMWA ), Mob:0047- 46824269, Email:  khampeek@gmail.com, zomwa@gmail.com ah suaktatak kidong thei ding hi.
ZoMWA Committee tangin,
Sia Khampeek (Tongsan pu)

Tuesday, 20 January 2015

Lasiam ThangPaa Thu


                                                                                                                                 Date : Dec 26,2014
Amun : Pa Thangpa inn, Sakollam, Tedim, Chinstate, Myanmar.
A neu tung aa a uk na, a sunmang khahsuahlo, Kawlgam ah Daw AungSanSuKyi la aphuah masa pen pa, ‘Halo ha, halo ha..’ ci in numei naupang khangno te in a deih uh la, ama kizep dan style le fashion, om dan performance te hangin Kawlgam khangno te lak ah amin thang, Kawlte a puk sakzo tualsuak mi lasa siam Saihtisai, Saisaimose te mah bangin tualsiak mi awsuah tawh Kawl la ngaih hiauhiau te a sa le tua te khekhap a zui laitak, tua te dinmun a galmuh ta ahi a nungta Pasian a zahtak le sikan anei gambup dong ah a thangpha semsem Zomi lasasiam Thangpaa tawh holim nate hih anuai a bangin kong suaksak uhi.

Athu tomkim
Min – Pa Hau Kap Thang (Thangpaa)
Suahni-  12 .11. 1969
Kum – 46
Nulepa min -  Pa Lian Cin Pau le Nu Ciin Khan Niang
Pianpih unau-  11 (pasal -7, Numei 4)
Khualui – Buangmual Khua, Tonzang township 
Zi min – Nu Gen lam Vung
Ta te min : – 1. Tg. Pau Khan Lian (Malaysia)
2. Tg Khai Muan Thang (M.div, Bangalore)
3. Tg Khup Sian Muang (Tedim)
Teenna – Sa.104, Sakollam, Tedim, Zogam.
Kizopna ding – 09 400505469
Kammal let:
“Topa tungah na vai teng ap in. Amah muang in; amah in hong sem ding hi.” (Late 37; 5)
Ukna - Lasak le vanzuak
Nasep – Lasak le Vanzuak

Zingsol: La pen na neu aa kipan a-uk ngiat ahia (ahkl) na gol ciang na uk pat ahia? La lam ah nasia masa (ahkl) hong pantah a om na?
ThangpaaHe himah ei. Ka neu aa kipan a-uk ngiat hi mai ingh. Ka unu pasal pen la uk cihtak aa uk khat hi in aman khangnote hong pantah ngiat ahih ciang aa ama hang zong himai hi. Aman guiter khawng hong bawl in, tua pen ko khangno ten kikhel aa tum ngekngek cih dan hi in ama hong pattah zong himai ing.

Zingsol: Zola dawng bangzah bang na phuak khin aa?
Thangpaa: Dawng 40 beek pha in teh, hoih kasak te bek khum ingh. Mitung khawng khum huai maw khun huailo, hoih maw hoihlo cih dong kawikawi in amau hoih hong cih leh khum cih dan hi.

Zingsol: Tu ciangciang album bang zah bawl khin na hia?
Thangpaa: Tu aa ka Kawlkhui bawl “Style shih mah star phyit Mae” cih tawh hileh khui li hita hi. A dang thumte pen “Zo sinlai ah na sa’ng e”, “Kisik kik in” le “Kabar ka laysa yah tae Daw AungSanSuKyi” hi. Zo lakhui nih le Kawl lakhui nih hi.

Zingsol: Khui bawlna ah sponsor ahkl producer pen nangmah hipah nahia?
Thangpaa: He kei le kei hi’ng. Tu aa ka Kawlla te Youtube ah hong kikoih sak tak ciangin a en mi tulza val aom ciang aa hih Mogoke mihau numei khat bangin limlah cih khawng aa kipan abei khempeuh hong sponsor nuam ing hong ci aa, kei le kei ki sponsor zo ingh, kei pen khangno sum zonglai hinawnlo, papi khat le keilekei a dingzo khat ka hihteh hehpihna tawh na khasia kei oo ci mai e.

Zingsol: Ei Zomi te in Zola album i bawl ciangin a tamzaw kimet zo khollo cileng tua tawh kisai in nang ii ngaihsutzia, sanzia hong gen ve.
Thangpaa: Ei Zola khui bel khot ding haksa mah e. Ahangin i zuakphual (market) pen Zopau a kipau na munteng (Gtn. Tedim, Tonzang, Cikha, Kawlpi, Tamu..) himawk in neu ahih ciang aa le amimal aa kitawm ahih ciang a maw. Ahihang “Zo sinlai ah na sang e” bang pen kei vanzuak ka hihciang aa ka kizoppih sumbawl vanzuakte in bel hong lei tek uh. Ih Tedim khuk sung ah bel khui 500 khawng kai ve. Tua hunlai bel Tape khui tawh hi.“Kiksik kik in” in bang bel khui 1000 bek ka bawl hi in ah tua ci khol kei mah ei.Tuateh hih “Kabar ka laysa yah tae Daw AungSanSuKyi” bang bel khui 3000 ka bawl hi in Pasian hehpihna meet ingh. Tagah te kepna sangah zong tein 2 piakhia khin ingh. Khui tampi official aa abawl hileng bang akimeet zawlai ding hi. Tua hi in ah ei aa pen pawlpi sung bek zuak ding cih (athindaw adwin kanttat) bek tawh hi in ah tangzai tak aa kihawm theilo aive. Tu aa ka bawl laitak leuleu bel “Man studio” ah master valak khin ingh. Amau bel khui 400 bang hong la nung hong ci pah, tua teh Yangon khuapi sungah zong mun 8 ah hong zuaksak nung. Mandalay le adang khuateng nang man hong zuak in zuakkhiat zawhna zong thupi hi hong ci uh e.

Zingsol: Hih thu tawh kisai in e leh tu lai la-uk khangno te bang ci thapiak nop na hia?
Thangpaa: Zola pen sak ding hi. I mite aading hi hipen. I tawm mahmah hang Zola pen sakloh theihloh hi. Ei la pen nambat khatna ah koih ding. Tua teh namdang la ihsak ding ciang lamal, la-aw ngah mahmah ding kisam hi.

Zingsol: Ih zola te hong khantoh nading in nang bang kisam sapen na hia, nang ii ngaihsutna hong gen ve.
Thangpaa: Ken ka ngaihsutna ah pen ei mi lasiamte pen ih aw khawngin mi te ban mahmah sa ingh. Ahihang pawl khat min ngah pian lehang ih omdan ih nuntak dan zulesa tawh kidiah pahpah sa ingh. Ih Kawlgam ah ken ka ettehteh Iron Cross te pen apua lam pan hopih ding cileng haksa mahmah ahih hang amau kiang ah vapai leng nak thunop lua uh himai. Elzen aa ulenau bang aa kiho thei cihdan hi. Amau bel omdan, khawldan te ah sikan ka neihna hang un Kawlgam ah asang pen mun atung hi ung hong cipah ai ve. Sikan neih ding athupi pen hi.Tuateh mi minthang pian khat in show khawng akah uh teh silhleten teelsiam ding kisam cih ngaihsut pia nuam ingh. Stage tung khawng ah hineknak lo ding silhdan tendan siam ding kisam sang ingh.Mandalay, Dynasty Hotel ah university sangnaupang pawlkhat in hong interview in ah hih na kizep dan pen koi pan hiam, Korea pan hiam, kua hong ngaihsut piakna tawh hih bang style hong phuang khia na hiam? Cih dan hong dong uh in tua leh “style sih mah star phyit mae” cih album khat hong bawl ve bangbang hileh tha hong pia nung ahong cih uhteh ken zong tua aki hawmkhia ding khui kong bawl khiat hi.Ka style pen deih lua uh ahihciang aa hong munuam uh a ong pai dan uhai ve hehehe (nui ngeingai). Ei mi lasa pawl khatte in ei tawh kilawm ding ei tawh kituak ding ih silh theih ding thupi cih ngaihsut pia nuam ingh. Stage tung ah lasa ding aa din khawng ciang pawlkhat in u Thangpaa zu dawn oo, beer dawn oo, na hantuam nading hong cithei hi. Kei hite dawnlo aa stage kah ngamlo ding ka hileh kah kei ning ei cipah kai ve. Ken tei sinsen mah aa stage tung kah mah nuamsa ingh. Ken bel tuadan aa hangsan nading in zu dawn kullo thunget ding hi ci ingh. Hih interview nong bawl uh ka lungdam lua hi. Ih mite ka ngaihsut piaknop tampi tak omlua hi. Yangon ah pawlpi pawlkhat te in u Thangpaa khangnote tha hong pia ve, tua le Innsein LST sang aa te in zong hongsam, kei lah man mahmah lo ka late edit in ka lamal te pawl khat lah laih kik zel in cih bang tawh pai manlo e. Tua hi in hong kisap hang a hun-awng neilo kaih ciang aa ka pai manlohna te hih Journal te tung tawn in hong thum ingh.Na khat peuhpeuh ih vaihawm teh thungen ding. Ih mi te aading ahi thei bangbang hih sak ding athupi hi. Ka cih teh ei mi sungah mi  minthang te tawh liangko kikim ding khat le nih ih om hangin omdan khawldan sikan ih neihloh man in mi akidem zolo aitam ci ingh. Hi Kawlgam tualsuak minam sungah ei khamtung mite diakdiak pen lasa kitam mahmah hi. Ih aw zong hoih thei, tawmcik omdan khawldan ih siamloh man leh minnei pian leng Pasian i nungngat pahpah hangin thupha sawt khomlo ihi tam ci ingh.


Zingsol: Mipawlkhat (adiak diak khangnote)in akipuah dan vam mahmah in abang hang limlak (actor) semlo ahia? ci in hong kidong thei zel in, hih tawh kisai in nang i ngaihsutna hong gen ve.
Thangpaa: Hi tawh kisai in limlak lam pen lunglut mah ing. Journal khawng ah advertise ding in hong kisap leh sep sawm mah ing.

Zingsol: La tawh kisai bang hun ciang, koi mun ciang (gtn professional taktak dong) sep ding ngaihsun na hia nong gen thei dia?
Thangpaa: Yangon ah inn khat nei in ka kituah ding vai zong ka tapa India aa M.div kah pa hong ciah leh ki kum ding aci hing. Tedim ah hih ka saibawl zawh pen 2015, Jan 2 ni ciang kum 25 cing ding hita in ka kizoppih te in lah hong phallo in u Thangpaa aw pai kei in ko ahithei bang in hiah hong panpih nung ci in ningkum bang amau zong khui 10 tek hong laksak in khawng pah lel e. Ka cihnopna ah hi vanzuak nasep nusia ngam keng. Ka mipi te in tha hong ngahsak mahmah ahihman in hih la tawh kisai pen ahi theihzah in ka nuntak sung mipi te hong san lai teng sep ding sawm ing.

Zingsol: La lam ah na paktat deuh kuate khawng ahia?
Thangpaa: Leitungbup ah bel pasal ah Bryan Adam nambat khatna ah deih ing.  Numei ah bel Celine Dion bel genvetloh. Ama la “Because you love me” bang sa nuam kik ee PhyuPhyuKyawThein tawh kiho in, aman nasa khin se aih ciang aa. U Thangpaa sa nawndah oo kithuap lua kha inteh adang te telzaw oo hong ci in. Celine Dione Leitung bup ah akhatna akipia hi aa Kawlgam ah bang hong pai hileh taisuk vingveng aa a en suk lian ding kai ve. Ama ii performance, a aw power akipan mite’n ah kum 100 dong adem zo omken teh aci uh hi in amah mah deih pen ing ei. Kawlgam ah bel sianggen leng Sai Hti Sai le Saisai Mose deih pen ingh.

Zingsol: Banghang in hih Daw Aung San Su Kyi la phuah na hia? Gamvai lam uk gige na hia?
Thangpaa: Amah la ka atna hang pen leitung ah mi lungsim a ukzo, a lazo numei ah Lady Gaga le Daw Aungsansukyi hong kidem ciang in kei zong Radio ah kangaih kawm Nu Su Kyi in ngah leh hoihsam in cei ci ci ee tua leh azingciang zingsang Radio ka ngaih kik leh Nu Su Kyi in zo ei cih kazak ciang nuamlua in hih tawh kisai in la khat at pah ning cih ngaihsun ing. Tua leh VC Mang kiangah na la-aw khat ka zang thei diam ka cih leh VCMang in na deih bangbang in nazang o hong cih ciang in ken zong zang in “Kabar kah Laysa yah tae Daw AungSanSuKyi” hong gelh khia hing.Pasian hehpihna tawh hong lawhcing bilbel hi. Nung a hong pai in zong Nu SuKyi ka cih leh Thangpaa hong ci in cikmah aa akimu ngeilo pen hong thei pah aive. Nidang ciang zong hong atsak lai in maw hong ci in ken zong nang aading hipeuh leh ka hih theih bangbang hong huh ning ei cipah ingh.
Hih vai in zong khat vei zan 11:45 pm pawl kalup khitteh phone nambat dawklo khat hong lut in “Nang u Thangpaa na hiam? AungSanSuKyi la at pen Kawlgam lasaim te lak ah nanglo kuamah om nailo hi. Aman Kawlgam aading bang teng sem khin aa nang hih bang in la at sak na hiam? ci in hong kidong ngei hi. Ken zong “Hong gen ning. Amah pen thupi sa ing, pakta ing, deih zong deih ing, zahtak ngiat ingh. Kei pen kua mah ii gamvai party ah zong kihel keng. Tuateh aman Kawlgam aading na septheihna ding thuneihna arrna neilo ahihman in asemthei lo hi” ci in ken zong na dawng kik e. Tua pen midangte in na thei in Naypyidaw ah thu kisitna cih bang in kigen ngeingai lai. Meltheih te patau in Naypyidaw ah hong kisapna bang vai ahia hong kici kei ee, tua teh hih unicef lam pawl khat bangin hih la hangin Naypyidaw ah hong kisap leh ko zong hong huh nung hong ci kei ee.Gamvai bel sianggen leng ukvet keng ee. Amau party ka hihloh hang ih gam aading in thupi sa ing, zong pak zong pakta mahmah ing. Numei khat ding in maw. Party lut dingin zong hong kizawn mah ahihang ken bangbang hileh ka lasak le ka sumbawlna tawh kizui in utkeng ei aci mai hi’ng. AungSanSuKyi pen gamvai hilo aa kei ii mimal vai ah zahtak ngiat, paktak ngiat, deih ngiat himai ingh ei.

Zingsol: Tutung aa na Kawlla album pen adang na zola album te sang lawhcing zaw ahihteh hih tawh kisai in nang ii veina (feeling) nong gen thei dia?
Thangpaa: Cimai leng hi bang a kum 46 ka phak zawh hizah aa gualzawhna ka ngah pen Pasian ka neih man hi inteh ci ing. Tua teh sikan ka neih man hi inteh ci ing. Zu lah dawnlo, za lah teplo in Pasian in ka thungetna hong dawng hi inteh ci ing.  Sianggen leng Laisiangtho pen Piancil pan Mangmuhna dong nih vei sim khinta ingh.
Nupi nu la bang Yangon NLD zumpi ten thangah lua uh in na kemcing pah uh aive. “Halo Ha” bang zong sakik ding hong kikun in phal kei ingh.Tua pan Sia Khoi Lam Thang ii hong bawlsak ko pau tawh pen anihveina kipan ta ing. Pasian ka muanna hang le kei le keii sikan ka neihna hang hi ci ing. Bang bang hileh leitung pen lungkhamna tawh ki akidim hi in ah thungen ding, Pasian tawh kizom ding tua hileh lungkhamna teng hong zang pan hi.

Zingsol: Hibang aa Kawlla khui khat hong pian khiat theih nading na bawlna ah bang pen haksa sa pen na hia?
Thangpaa: Ei mah in la-at tua mah hamsa sa pen ing. La hoih ngah ding hamsa sa ing. La-at mah hamsa sa penpen ing. Mideih ding hamsa hi. Dawng 30 ah dawng 10 akideih leh akihat mahmah himai ei. TSKhai bang in ci ee Thangpaa dawng tul bang ka at hang mizat pen tam kei veh aw hong ci ee maw. Pasian hehpihna tawh VCMang ii awkaih le ka aw na kituak in akhui nih aa bang ama awkaih te hel ing. Ci mai leng VCMang ii thupha tawh hi in aman lah ama la aw te phaltak aa hong pia, phaltak aa hong zangsak in amah pen kei aading in ka lawm hoih mahmah khat hi.

Zingsol: Tun la khui ablum 4 bang na bawl nading hita cileng hiciang nasep zawh nading hong tawsawn thu bulpi in hong gen ve.
Thangpaa: “Kiksik kik in” khui a endik (edit) te in Kawlla sa sin ve lawhcing thei ding nai ve hong ci in ken zong kei Kawlpau pen siam kei lua ing ka cih kik leh amau Sai Hti Sai te khawng Kawlla la asak teh akitel hang Kawlpau apau teh kitel hetkei, nang Kawlpau sang zong kitel kei zaw hong cih uh. Tua mahmah in Kawlla khui ka bawl nading tha hong pia ngiat ei.

Zingsol: Hih “Kabar Ka Laysa yah tae Daw AungSanSuKyi” lakhui MTV pen tha na ngah lel hia? Tua leh tu aa anihna ding “Style sih mah Star phyit mae” ee leh MTV koi dan dingin na geel a?
Thangpaa: Amasa bel MTV ka zaihna background pen tawm mah ai ve. Tua anihna bel Camera man te in Pwint kawm inla Sule kim khawng ah kizaih leteh ci in ngahsut hong pia. Pwint pen shooting na tamlua in nong ngakzo diam hong ci in ngakzo nawnlo mai e.Yangon, Kandawgyi gei ah pawl khat, Tedim ah pawlkhat, tua teh naupangte tawh lam khawm cih khawng, tua teh Yangon RC te ii hong sapna ah Phyuphyukyawthein te pawl tawh ka vasakna te uh zong hel ingh. Yangon khuapi sung ah zaih ding kacih pen phalna siau masa in hong kici mawk in tua mun ah thanem ingh.Tuhun ciang in Camera kawm man, studio kawm man te nidang bang in haksa lua nawn kei, lakhum ding pen ol mahmah ta hi. Tua ciang Zomi hi’ng ci aa Kawlpau pen simmawh pah ding hilo hi. Kawlgam ah teeng ih hihman in Kawlpau pen ih theihloh a phamawh hi. Tua khit teh ih theihzawh leh mangpau zong theih ding hi. Mangla khawng mah tawh leitung bup akiminthang zo ding hipan hi.

Zingsol: Zingsol Journal tungtawn in nang tha hong pia na mipi te tung ah bang vaikhak nuam na hiam?
Thangpaa: Lungdam mahmah ing. Tha hong pia toto lai un. Tha hong pia khempeuh zong i biak Pasian in thupha hong pia henla tuateh hih Journal aa suah sak ding aa hong interview no Zingsol tanu te tung ah zong ka 
lungdam hi.

xx—–xxx——xx
Holimna neihpih Zingsol tanu; 
Dr. Nang Khan Lian
Sia Peter En Lam Suum
A thangpha semsem Thangpaa

Friday, 16 January 2015

Vui ding maw Hal ding

          America gamah misi kihal masa pen in Colonel Henry Laurens hi-a, 1884 ciang-ciang a kihal 16 bek pha hi. 1899 kum ciangin bel a kihal 1996 bang hong pha ziau hi. Mi kihal hong tam semsem sam hangin tuma kum 100 lai ciangciang America gamah misi kihal pen 1% zong phazo pha lo hi. 1967 kum ciangin England gamah misi a tamzaw a kihal hangin America ah 4% khawng bek kihal hi.Ahi zongin 1999 kum ciangin misi khempeuh ih 25.39% bang kihal-a,2007 kum ciangin 34% kihal hi. Hi bangin a pai toh suaksuak ua leh 2025 kum ciangin misi 55% bang kihal ding hi, ci uh hi.

       Leitung tangthu i-et ciangin tanglai pek-a kipan Greek-te kihal uh a, Rome-te bel kihal lo zaw uh hi. Ahi zongin tawlpi khat khit ciangin Rome-te in Greek-te ngeina hong etteh uh a, misi hong hal ta uh hi.Egypt-te in bel vui (phum) ciatciat uh a, a kumpi namte uh leh mihau namte pyramid hanpipite ah kivui-in mizawngte bel mun khatpeuh ah kivui lel uh hi. Confucian upna a kipat tunglamin siluang hal ding kikham mah ta leh a nung sangah kham zolo uh hi.Tu hun ciangin Sen gamah mi a tamzaw phial kihal ta uh hi. Japan gam bel leitungah mi kihal a tampenna hi-a, 98% bang kihal uh hi. Persia-te le Muslim-te kivui tangtang uh a, India gama Parsis-te (Zoroastrians) bel lah kihal lo, lah kivui lo – musane-te nek dingin Gamdaihna Tau tungah siluang koihin nusia uh hi. Judah-te leh Judah upna a neite ahi uh leh kihal ngeilo uh a, Abraham khanga kipan a kivui ciatciatte ahi uh hi.

          Zomite ihih leh Pasian thu i theihma pek-a kipan a kivuite ihi-a, Pasian thu hong tunkhit ciangin zong tua i ngeina i zom toto hi. Kivui ding mah thupisa tek hi ding hi ve hang siluang omlo pi nangawn zong i vuibawl tangtang liang hi . Ahi zongin tuhun teh ei thu-umte sung mahmah ah “ka sih ciangin hong hal un,” aci i omom ta a, a kihal khin zong pawl khat i om hi. Mai lamah zong kivui sangin a kihal nuam zaw (a hal nuam zaw) tam semsem kha ding hi hang.
 
          Tua ahih manin kihal ding maw, kivui ding – Laisiangtho in hong koici gen hiam? Pasian deihna koi hi zaw-a, koicih le hang i sih ciang nangawn-in Pasian min thangsak zaw thei ding ihi hiam? Kivuina kua pat hi-a, kihalna e leh kua pat hiam? Koi pan hong pai-a kuate in banghangin zang uh hiam, cih kikum suk ding hi hang.

Siluang Halna Koi pan Kipan

         Kihalna pen India gam pana hong kipankhia masa hi dingin ki-ummawh hi. Kum tul tam simsim lai pek-a kipan Hindu biakna na zui uh a, a biakna uh tawh kizui-in a kihal uh ahi hi. Hindu upna ah kihalna pen “mihing hong piankhiatna ahi mei, tui, leitang, leh huih lak-a ciahkikna hi-a, mihing kha zong nuntakna thak khat a kipatkik theih na dinga a kisiansuahna ahi hi,” ci uh hi.  Buddha upna ah zong tua bangmah hi-a, Hindu upna pan-a a lak uh ahi hi.
         Buddha upna ah kihalna pen kivuina sangin thupi zaw ahih manin Buddha mahmah zong a sih cianga a kihal ahi hi (483 BC). A nungzuite in a thuhilh tampite a zuih loh uh hangin a sih cianga a kihalna bel zui bilbel uh, cih ding hi. Tua hi-a, Buddha upna ah siluang a kihal ciangin “mei kuang in siluang kim le paam-a om sikha gillote’ suk theihloh na dingin dal hi,” ci uh hi. Tua banah siluang a hal uh ciangin “a kha pen a pumpi pan paikhiat thei pan a,” “tua meikuang khuavak in misi pa/nu pen vantung khuavak ah a kha puakto hi,” ci uh hi. Tua banah mi a sih ciangin a kha paikhia lo-a, siluang tawh tawlkhat om thapai ahih manin hal kul hi. I hal ciang bek-in tua misi kha leh a pumpi kikhenkhia thei pan hi, ci uh hi.
         A tunga Hindu-te le Buddhist-te sanzia le zuihzia-te i et ciangin siluang halna pen ngeina (culture) pana hong pai hilo-in, upna (theology) pana hong pai hi zaw ahih lam kimu thei hi. Tua ahih leh ei thu-umte in thu-umlote upna kalsuan zia zui ding ihi hiam? Laisiangtho in kihalna bangci gen ahi hiam?

Laisiangtho leh kihalna

         Laisiangtho sungah siluang halna tawh kisai 4 vei khawng bek kimu thei hi: 1) Saul le a tateng. Saul le Philistine-te hong kido uh ciangin Saul in gal lel hi. Gal lel ahih manin amah le amah kithat-a, a tapa thum tawh si khawm hi. Tua ciangin Saul leh a tapa thum teng ih luanghawm Philistine-te in Gilboa mual tungah mu uh ahih manin ngawngtan uh a, Beth Shan khuakulhpi tungah khai uh hi. Jabesh Gilead khua mite in tua thu a theih uh ciangin a galhang teng uh tawh kuan uh a, Saul leh a tate luanghawm va la-in (zankim laitak-a paisim uh hih tuak) mei tawh hal uh hi. A guh cian lai sunsun teng kaikhawm uh a, Jabesh khua-a makeng kung nuai khat ah phum uh hi (1 Sam 31:8-13).

        Banghanga hal uh hiam cih pen kithei lo hi. Ahi zongin Philistine-te in Saul leh a ta teng pen ngawngtawng vive-a a koih uh hi a, semnen gawpin a pumpi uh khuakulhpi tungah ni bangzah hiam khat a khai khitsa uh ahi hi. Uih zong uih khin ta mai kha dinga, a khut a khe nangawn uh zong kim nawn hetlo kha ding hi. Bangbang hi ta leh Saul leh a tate luanghawm hal uh ahihna kimu thei hi. Pasian taisanna a thuak Saul leh a innkuanpihte in thukhenna thuak uh ahih manin sihsia uh a, a luang nangawn uh kihal lailai hi.

2) Achan in duhhop huaihamna lungsim tawh Jericho khua panin van manpha pawl khat hong selsim hi. Ahi zongin Pasian in thei ahih manin Joshua tungtawnin mipi mai ah a mawhna khempeuh hong pholaak hi. Tua ciangin mipi in Achan leh a tate, a ganpi a gantate khempeuh suang tawh denglum uh hi. A sihkhit uh ciangin hal uh a, mei tawh Achan leh amah tawh a kisai khempeuh susia mang uh hi (John 7:1-26).

3) Moab-te in Edom kumpipa luanghawm hal uh ahih manin Pasian heh a, Moab mite tungah phu kong la ding hi, ci hi (Amos 2:1-3). Mei tawh hallup ding cih thadah a si khinsate nangawn mei tawh a kihal ciangin Pasian heh hi, cih kimu thei hi.

4) Israel-te in Pasian thu a manlohna uh hangin thukhenna thuak ding uh hi. A galte khutlum uah tampi si ding uh ahih manin a siluangte uh vui zolo/manlo ding uh a, a bukna uh panin misiluangte hal dingin va pua ding uh hi, ci hi (Amos 6:8-10).

        Tua hi-a, hih a tunga mun 4 teng i-et ciangin Pasian thukhenna hanga gal sunga site a halna uh (1 Sam 31; Amos 6), Pasian thukhenna mah tawh mipi mai-a kideng lum-a a kihalte (Joshua 7), leh siluang a kihalna hanga Pasian hehnate kimu thei hi (Amos 2). Thuhoih-a kihal khat beek omlo a, a halte tung nangawn ah Pasian hehna om ahihna kimu thei hi. A tomin en le hang ‘mei tawh kihal’ cih pen Pasian mite zat hilo limlim ahihna kimu thei hi.

          Ahi zongin hih a tunga Laisiangtho munte i-et ciangin tangthu vive hi-a, Pasian thu a manglote tunga thupiang pawlkhat hong kigenna hilel hi. Mi siluang hal ding le hal loh ding tawh kisai hong gen hi masa lo hi. Amaute in hal uh aih teh en zong hal ni, cih theih omlo a, hal un, hal kei un, ci-a sawlna zong om tuanlo hi.

Mi Kihallum Pawlkhat

Laisiangtho sungah siluang kihalna tawh kisai hih a tunga mun 4 bek ah a kimuh theih hangin mei tawh a kihallum bel tam kimu simsim hi. Tuate pawlkhat en leng: 1) Aaron’ tate (Nadab le Abihu) in Pasian phalna omlo pi-in meihal biakpiakna pia uh ahih manin Pasian in a unau un mei tawh hallum hi (Lev 10:1-2); 2) Korah leh makai dang 250 val khawng in Moses hong langpan uh ciangin Pasian in tua Korah leh a pawlteng khempeuh mei tawh hallum hi (Num 16); 3) Samson zi citak zolo ahih manin a khuapihte in a tawpna ah Samson zi leh a sunghpa mei tawh hallum uh hi (Jud 15:6). Tua hi-a, mei tawh kihallupna pen Pasian thukhenna lian khat ahih lam kimu thei hi.

Kihallupna Thuak ding Mite

         Siampi laibu sungah Pasian in mawhna pawl khat mudah deuh ahih manin tua mawhna a bawlte thah dingin thupia-a, a sihkhit uh ciangin hal dingin thupia lai hi: 1) Mi khat in nupi nuta (a nu le a tanu) khatpeuh a tenpih leh tua pa kithat dinga a luang kihaltum ding hi, ci hi (Lev 20:14).Banghangin hih mawhna a bawlte in thukhenna tuampi khat thuak se uh hiam, cih i theihloh hangin hih mawhna pen Pasian in mudah deuh ahihna kimu thei hi. Tua bannah siampi khat ih tanu pen numei kizuak hong suah leh tua nu thu kikhen dinga kihal ding hi, ci hi (Lev 21:9). Numei kizuak khempeuh hallup dingin gen lo-a, siampi khat ih tanu – tua bangin hong gamtat leh hallup ding hi, ci hi. Banghang hiam cih leh tua nu in a pa (siampi pa) maizumsak hi.

     Laisiangtho Thak pawlpi sungah bel a tuacite na that un la, na hal un, cih bang omlo hi. Mawhna a bawlbawl, a kisikkik nuam lote bel pawlpi in khalna pia-a, a kisap le zong hepkhiat dingin hong gen hi. Gtn: Kawlentu pawlpi sungah mi khat in a pa zikik mawhpih ahih manin Paul in tua pa pumpi Satan khut sungah ka ap hi, ci-in pawlpi pan a hepkhiatna thu hong gen hi.

      Tua hi-a, thukhenna a thuakte siluang a kihalna, thukhenna a thaukte a kihallupna, leh mawhna pawlkhat hanga hallupna a thuak dingte – cih bangin kimu thei-a, kihalna limlim (a huamin) Pasian thukhenna khat ahih lam kitel thei hi. Tua banah, kihalna pen ngeina (culture) pana hong pai hilo-a, upna (theology) pana hong pai ahih zawkna zong kimu thei hi.

Laisiangtho leh Kivuina

          Laisiangtho sung i-et ciangin sivuina pen Pasian teltuam Israel-te ngeina khat ahihna kimu thei-a, siluang halna tawh kisai bel a ngeina uh hi hetlo hi (Pasian thukhenna a thuakte bek).

     Laisiangtho Lui sungah ‘sivui,’ ahih kei leh ‘han’ (‘קבר’) cih kammal pen 200 val vei kimu thei-a, kuahawm sung (Gen 23:19), huan sung (1 Kgs 21:18), lam gei (Gen 48:7), singkung nuai (Gen 35:8), sehnel gam (1 Kgs 2:34), mual tung (2 Chro 32:33), cihte-a kivuina-in kizang hi. Leisung ngiat ah phum maw, kuahawm sungah lumsak maw – koi ci banga kivui hiam, cih a kitheih lian loh hangin ‘kivui’ ahih lam kithei hi.

     Laisiangtho Thak ah ‘kiphum/vui’ (θαπτω) kammal 10 vei kimu thei-a, ‘kivui’ (ταφη) leh ‘han’ (ταφος) kammal 7 vei kimu thei hi. Han sunga kivui zong hi thei-a (Acts 2:29), huan sunga kivui zong hi thei hi (Matt 27:7).

      Lei sunga kivui ngiatna pen a diakdiakin mizawngte zat hi-a, mihaute ahih uh leh suang kuahawm kikhuak tawm sung khawngah kivui zaw uh hi. Thukham palsatna hang leh kumpi thu manlohna tuamtuam hanga thahna a thuakte nangawn zong kivui hamtang uh hi. Hamsiatna thuak-a singkhuam tunga site nangawn in zong han tang kha uh hi (Deu 21:22-23). Misi vui noplohna leh vui loh-a tuaci koihna pen Pasian thukhenna khat hi-a, a kivui kha lo misite zong a tamzaw pen hamsiatna a thuak hi mai uh hi (2 Sam 21:6, 9; 1 Kgs 14:10-13; Ps 79:1-4; Jer 8:2; 14:16; 22:19; 25:33; Rev 11:9).

Zeisu Kivuina

      Nuntakna ah Zeisu i etteh mah bangin sihna le kivuina ah zong i etteh theih ding thupi hi. Zeisu in mawhnei khempeuhte tang dingin sihna hong thuak a, tua khit ciangin Arimathea khua mi Joseph ih han ah kivui hi (Matt 27:57-60). Tua banga a kivui ding mah zong tuama kum 700 lai pek-a kamsang Isaiah in a genkholh ahi hi (Isa 53:9). Ahi zongin Zeisu a kivui hangin muat lo-a (Acts 2:31), tua banga a muat loh na ding mah zong kamsangte genkholhsa ahi hi (Ps 16:10). Tua hi-a, Zeisu a kivui na pen (kihal lo) Pasian deihna hi-a, Pasian tel zong ahi hi.

Pasian Sivuina

  Laisiangtho sungah Pasian ngiat in si a vuina khatvei lian bek kimu hi (Deu 34:1-5). Moses luang pen Pasian vui ngiat hi-a, Nebo mual tunga kuama theih loh na mun khatah a vui ahi hi. Banghangin Pasian in Moses luanghawm vui sese ai tam. Vantungah la to ziau thei hi na pi; vasate gamsate nesak ziau thei-a, haltum ziau thei hi na pi (hal ziau leh baihzaw le kilawm pong)! Maimangsak ziau thei-a, thakhat thu-in leisuaksak ziau thei hi na pi! A ut bangbang-a ahih thei ziauziau Pa in Moses luanghawm vui ngiat ahih leh sivuina pen Pasian muhna ah zong manpha hi kha ding hi. I sih cianga lei-ah i ciahkik zia ding pen ‘kivuina’ ngiat mah ahih zawkna zong Pasian in hong lak hi kha ding hi.

Pumpi le Kha Kizopna: Laisiangtho Muhna

 Pasian in leivui la-in pumpi bawl-a, huu muamin mihing hong piangsak hi (Gen 1:26, 27). Tua ahih manin i muh theih i pumpi leh i muh theihloh i kha pen Pasian bawl hi-a, Pasian kiang pana hong kipan ahi hi. Mihing masate ahi Adam le Eve a bawl khit ciangin Pasian in hoih sa ahih manin ‘hoih mahmah hi,’ ci ngiat hi (Gen 1:31). Pumpi le kha a kigawm khit ciangin hoih mahmah hi, ci pan hi. Banghang hiam cih leh pumpi le kha a kigawm ciang bekin mihing kihi-a, i mihing hihna taktak zong pumpi le kha ah om khawm hi.

     Pawlkhatte in hih ka pumpi pen kei taktak hilo hi, ci thei hi hang. Sihvuina khawngah zong ‘luanghawm’ ci tangtang hanga amah taktak pen hiah om nawn lo hi. A luanghawm bek hiah om a, tua a luanghawm pen amah hilo hi, ci thei hi hang. A khial gige ihi hi. Banghang hiam cih leh Pasian in pumpi omlo pi-in mi piangsak lo a, kha kia bek pen mihing ci ngeilo hi. Pumpi kia zong mihing ci tuanlo-a, a kigawm ciang bekin mihing, ci pan hi. Tua hi-a, i mihing hihna taktak pen i kha leh i pumpi a kigawm ciang (laitak) bekin i nei hi. Lazazuh a sih ciangin Lazazuh a si hi-a, Lazazuh pumpi bek a si, amah taktak (a kha) pen vantungah om, cih bang hi theilo hi.Zeisu in a thawhkiksak ciangin “Lazazuh luanghawm, hong pai khia,” cilo-in, “Lazazuh, hong pai khia,” ci ngiat hi. I sih ciangin ei a si ihi-a, i kha bel i Topa kiangah pai-in i pumpi bel hong kibawlna lei mahah ciahkik hi. I sih ciangin ei a si hilo, i pumpi (buuk) bek a si, cih bang om theilo hi. Zeisu a sih ciangin zong Zeisu pumpi bek a si, Amah taktak silo, kici theilo hi. A sih khit ciangin zong a luanghawm a kigenna peuhah ‘Zeisu’ mah kici ciatciat (Matt 27:57-61; Mark 15:44-47).

     I kha kia kicing lo; i kha pen ei hi khin lo ihih manin Zeisu hong gupkhiatna ah i pumpi zong kihel hi. I pumpi ngiat hong kitankhia ding a (Rom 8:23), Zeisu minthanna pumpi bangin hong kilaih ding hi (Phil 3:21). Tua ahih manin Zeisu in a sisan tawh hong lei ciangin i pumpi ngiat zong hong lei ahih manin hih i pumpi ngiat mahmah tawh Pasian i pahtawi ding kisam hi (1 Cor 6:20). I pumpi ngiat hong lei ahih manin Zeisu in Ama pumpi nate hong suah a (1 Cor 6:15), Khasiangtho tenna biakinnpi zong hong suah hi (1 Cor 6:19).
Tua ahih manin gupkhiatna taktak pen i pumpi lo tawh kicing lo-a, Pasian i lungkimsak na ding, i pahtawi na ding, leh a namtui a santak biakpiakna i piak theih na dingin zong i pumpi mahmah kisam hi (Rom 12:1-2).

    Pumpi lo tawh i kha zong kicing lo ahih manin Paul in i kha kia pen (pumpi lo tawh) a guaktang-a om tawh kibangin puansilh lo tawh kibang hi, ci hi (2 Cor 5:3ff). Tua hi-a, pumpi lo tawh i kha pen kicing hetlo ahihna kimu thei hi. Tua ahih manin Pasian minthanna dinga i nuntakna ah i pumpi i zat mah bangin i sih ciangin zong Pasian minthanna ding mahin zang thei le hang …  

        Thawhkik ni ciangin zong minthanna tawh i pumpi thokik ding, ci hi (1 Cor 15:42-44; 2 Cor 5:110). I kha kia tawh Pasian minthangsak ding, cih bang om ngeilo a, minthanna tawh i kha kidim ding, cih bang zong om ngeilo hi. Minthanna a ngah ding pen i pumpi leh i kha ahi hi. A nih-a a kigawm ciangin minthanna taktak a ngah thei pan ahi hi.

      Tua ahih leh hihzahta-a thupi i pumpi, Khangsiangtho tenna leh Zeisu pumpi na khat ahi i pumpi, Pasian in a minthansak ding leh a pahtawi ding i pumpi – koici bawl leng hoih pen ding hiam? Hal leng hoih zaw ding maw, vui leng hoih zaw ding? I hal ciangin tua pumpi a susia ihi-a, i vui ciangin minthanna tawh Pasian in a thawhkiksak ding a ngak ahi hi. Khaici i tuh ciangin hong potoh mah bangin i kivui ciangin zong i thawhkik na ding a lakkhia ihi hi.

Thukhupna

1) Laisiangtho in siluang hal ding hong sawl hiam, hong hanthawn hiam? Hong sawl ngeilo-in zong hong hanthawn ngeilo hi. Laisiangtho in siluang halna tawh kisai tampi hong gen lo a, hong gen sunsunte zong Pasian thukhenna a thuakte’ kihalna khawng ahi hi. Pasian thu manlohna hanga gal kido, gal sunga si, siluang kihal, cih dan vive hi-a, hiamsiatna le thukhenna vive tawh kipaaikaan hi, cih kimu thei hi.

2) Laisiangtho in siluang hal ding hong phal hiam? Pasian thumanlohna hanga thukhenna thuakte bel a kihal ding khaam khol lo hi. Pawlkhatte bang a khaam loh bek hilo-in hal un, a cih ngiat zong om hi. Tua hi-a, Laisiangtho in siluang hal ding a khaam zenzen loh hangin zat ding ahih tuan lohna i mu thei hi.

 3) Judah-te ngeina ahi-a, Laisiangtho hun lai-a ngeinate ahi zongin i zuih kul se hiam? Siluang hal lo uh ahih manin en zong hal lo ding, cihna hi pah tuan ding hiam? Judah-te ngeina le Laisiangtho hun lai-a ngeina pawlkhatte bel i zuih loh om mah hi. Gtn: Note khat le khat siangtho kinapna tawh na kinam un (1 Thess 5:26), acih hangin i kinam tuan kei hi. Kinap tangin khat le khat khut i kilen hi. Tua ahih leh sihvuina e? En zong vui kul se maw? Bang cia hal lel lo ding? Sihvuina pen Judah-te ngeina, pawlpi masate ngeina bek hilo hi. Ngeina (culture) bek tawh a kisai hilo-a, upna (theology) ngiat tawh a kisai ahi hi. Judah-te ngeina ah kivui kha mah un teh. Ahi zongin pawlpi masate ah Gentile zong tampi om uh hi. A ngeina lui uah siluang a hal tangtangte uh hi-a (Rome-te ukna nuai ah siluang kihal zaw), ahi zongin thu-um mi hong suah uh ciangin siluang hal nawnlo uh hi. Sivuina pen ngeina tawh kisai masa lo-a, upna tawh kisai zaw ahihna kimu thei hi.

 4) Christian upna tawh kivuina le kihalna – koi kituak zaw? Sihvuina in thawhkikna lim lak hi. Laisiangtho in sihna le thawhkikna a gen ciangin ‘khaici kituh’ tawh hong genteh hi (1 Cor 15). ‘Khaici kihal’ ci lo a, ‘khaici kituh’ ci ngiat hi. Tui sunga si, mei sunga si, a kigawizan-a si, cih bangin sihna tuamtuam bel om sam na ven, hih tengah Paul in a gen pen mi a tamzaw ih sihna a gen ahi hi. Si-a i kivui ciangin a pokik ding khaici kituh tawh kibang hi hang, aci ahi hi. Tua hi-a, i kivui ngiatngiat mah ciangin Zeisu nungzui ihihna zong kilangh zaw a, i nuntak lai teng teci i pan mah bangin i sih ciangin zong teci a pangpang ihi hi.

 5) Pasian in mihing pumpi Ama lim le mel sun-a hong bawl ahih leh koici bangin hih pumpi pahtawi thei pen ding ihi hiam? Zeisu hong gupna ah i kha bek hilo-in i pumpi mahmah zong hong gum ahih leh koici bangin hih pumpi pahtawi thei pen ding ihi hiam? Tawntung nuntak na ding zong hih i lei pumpi mah tawh khentat ihih leh i pumpi koici thupisak thei pen ding ihi hiam? Pasian in lei-a hong kibawl, lei ah na ciahkik ding – acih mah bangin lei-a a ciahkik ihi hi (Gen 3:19). I kivui ciangin Pasian deihna tawh kituak-a lei ah a ciahkik ihi hi. Kihal hi le hang i pumpi pen ama thu le ama thu-a lei ah a ciahkik hilo-in a halte’ suksiat hong suak hi. Amah le amah-a lei ah a ciahkik ding kim lai, i hal ciangin a susia ihi hi. Pasian in ama lim le mel sun-a hong bawl hih i pumpi pen a susia dingin hong sawl ngeilo hi.Tua hi-a, i hal sangin vui le hang i pumpi a pahtawi ihi zaw-a, Pasian thupiak bangin ‘hi ta hen’ aci ihi hi.


                                                                                  Lian Muan Kim, PhD 
                                                                      President & Professor of New Testament 
                                                                         Koinonia Baptist Seminary, Yangon 

Tuesday, 23 December 2014

“Hong Pai Un, Va Bia Ni”

 Rve.Zam Khat Kham

"Vantung mite in amaute nusia-in vantung ah a ciah kik khit uh ciangin tuucingte khat le khat kiho uh a, “Eite Jerusalem ah pai-in Topa in hong gen hih a piangsa na va en ni” kici uh hi. Amaute pai vingveng uh a Mary leh Joseph, leh bawng ankuang sunga kisial naungek a mu uh hi.” Luke 2:15-16.

Tua inn a tun uh ciangin, naupang leh a nu Mary mu uh a, kunsukin bia uh hi. A van manphate uh suahkhia uh a kham leh paknamtui leh myrr-in a bia uh hi.” Matthew 2:11.
Lungdambawl i cih Christmas a hong tung kik ding hi ta! Hong pai un, va bia ni, hong suak Honpa Kumpi Zeisu Naungek va bia khawm ni!
Pope Julius in AD 353 kumin December 25 ni Christmas (Lungdambawl Ni) in kizang ding hi, ci-a a kipsak zawh kum tampi hi ta hi. Tua hun lai-in pawh leitung buppi ah tu-a a kizat bangin kizang in teh, ci het kei kha ngel inteh mataw!
Charles Minnegrode  in 1842 kumin America gam Virginia a Williamsburg ah Christmas singkung masa penpen tung ah mei a vak lai-in zong leitung buppi ah tu-a a kizat bangin kizang ngeiingaii ding, cih thei khol het kei inteh!
1832 kum i cih sawtpi hi ta a, AD353 i cih sawt zaw lai hi. Ahih hangin tua ma pek lai, nitak khat Judah gam Bethlehem khua ah Kumpi Zeisu naungek-a hong suah sawt zaw lai! Pasian’ Tapa takpi mihinga hong pian sawt zaw lai hi! Hi mah ta leh, a sawt lo-in Lungdawmbawl hun hong tung dinga, tuhun Christmas kidawn zia a tuamtuam a om ziazuate kawmkal ah i lungsima i ngaihsut dide dinga tha i lak ding thu pawlkhat i gen nuam hi. Mangpau/kam-in “Christmas” a kici pen ei Tedim pau-in “Lungdambawl” ci-in kua in na phuak hiam, cih ka theih loh hangin kammal kiphuakte lakah a kilawm penpen khat ahi hi. Phuak thei mahmah uh ka sa a, Mang kam/pau-a a kilawhna sangin zong kilawm zawlai ka sa hi. Leitung buppi a lungdam ni ding hi takpi hi.
Banghang hiam cih leh, tuhun ciangin Christmas kizat zia leitung vai gawp khin ta a, America gam-a kipan leitung gam tuamtuam ah sumlei sumzuakna lam-in kizanga, mi tampite bang in Christmas i cih pen i Topa’ hong suahna a kidawn/muak ahih lam bang thei kha vet lo tangial hi. A sawt nai khol lo kum khat bang, Japan gam Tokyo khuapi ah nitumna lam gamte bangmah in Christmas pen leitung sum leh paii vai kisuah gawp (commercialized) a, van bang kikhawng peuhmah, ci hi. TV interview bawl numei khat in lampi a a tuahkhak nungak khat kiangah, “Christmas i cih a khiatna na thei hia leh?” ci-a a dot leh, “Thei sam ing e, Zeisu a sih ni hi lo ahia!” ci seisai nongzen hi. Hi phialmawk… sam kei mataw!
A Thupipen: Honpa Hong Suak Zo!
1969 kum July kha ni 20 ni-in Armstrong leh Aldrin kici American astronaut nih khapi tung va tung uh hi. America leh Russia-te huih lak khenga khualzinna ah a kidem den uh hi a, tua hun masiah peuhmah Russia-te in zo zaw denkeii sawnsawn uh hi. Rocket a khah masa, rocket tung ah mi a tuangsak thei/zo masa (Colonel Yuri Gagarin) Russia-te hi uh a, 1960 kum khit deuh ciangin US President John F. Kennedy in Russsiate’ sangin a masak zawk nadingun khapi tung kah ding ngimna nei hi. Amah a nuntak nawn loh hangin khapi tung tung takpi uh a, leitung buppi kiliinglawngin lamdang kisa mahmah hi. Tua hun laitaka president sem Richard Nixon in, “Mihingte’ khe in khapi maitang a sik pen leitung tangthu ah a lamdang penpen/a thupi penpen hun ahi hi” (The planting of human feet on the moon is the greatest moment in human history) ci-in TV pan a lungdamna pulak pahlian hi.
Tua laitakin Pasian’ mizat minthang mahmah Evangelist Billy Graham in tha khat-in thukkik lian-a, “A kilawm bang zahtaakna ka piak kawmin, mihingte’ khe in khapi maitang a sik pen leitung tangthu ah a thupi penpen hi lo a, ciangtan nei lo a tawntung Pasian’ khe in Nazareth khuami Zeisu ah (tungtawnin) leitung maitang hong sikna pen leitung tangthu ah a thupipen/a lamdangpen hi zaw hi”  (With all due respect, the greatest moment in human history was not when man set foot on the moon, but when the infinite and eternal God set foot on the earth in Jesus of Nazareth) ci-in na dawng lian hi. Denver Seminary a Baptist theologian minthang mahmah Bruce Demerest in a gelh, Who Is Jesus? kici laibu sung ah, “President pa bel a lawp lua gawp hi-in, Evangelist pa in bel thutak a gen/thei ahi hi” (The President indeed had the enthusiasm, but the evangelist knew the truth) ci-in na gen-a, hi mahmah hi.
Hi taktak mah hi, Ama’ bawlsa mihing tate mawhna sung pan honkhia dinga Pasian’ Tapa takpi leitung ah mihinga hong pianna (mihing banga hong piang hi lo, mihing ngiat-a hong piang) sanga lamdang zaw, thupizaw leitung vantung ah a om thei nawn ding hi lo hi.
Ahi zongin tuhun ciangin mi tampite in Lungdambawl i cih bang hi takpi hiam, cih zong  thei nawn lo, awlmawh nawn lo-in leitung gualnopna khatpeuh bangin zang mawk uh a dah huai mahmah hi. A khiatna taktak, a laigil taktak ngaihsun kha lo-in Sia T.S. Khai’ phuah Lungdambawl la khat sunga a gen bangin “pawi bawl-in buai vingvung” lel uh hi. 1903 kum-a thupiang khat tawh kibang ka sa hi. Tamveipi tak a hanciam, a sinsin khit uh ciangin Wright Brothers a kici unaute in “flying machine” tung ah tuangin huih lakah leng thei takpi uh a, vangleng i cih hong kipatkhiatna ahi hi. Nuam lua mahmah uh a, sanggamnu uh Katherine kiang ah, “Huih lakah pi 120 a sangin leng takpi ung. Christmas lap-in inn hong ciah sawm ung” ci-in sikkhau sat lian uh hi. Katherine zong tai pah vingvengin a khua sunga newspaper (tadensa) editor pa kiangah tua sikkhau lai lakin a sanggam pasalte’ matutna thuthak (news) va ko pah hi. Tua pa in a sikkhau lai en-in, “How nice. The boys will be home for Christmas” ( Dik ei mataw! Na sanggamte Christmas lap-in inn hong ciah ding a ci ve leh!) ci ziau mawk hi. Katherine in a koh nop taktak pen a sanggamte’ “len theihna” hi zaw gige hi. Tua bang tektekin Lungdawmbawl i bawlbawl hangin a thupi taktak a laigil pen ngaihsun kha lo-in leitung gualnopna peuh a i zat den khak ding kidophuai mahmah ding hi.
Pasian in mihingte Ama’ lim leh mel sun-a a bawl lai-in mawhna nei lo-a a bawl hi a, a bawlsa na khempeuh hoih mahmah hi. A bawlpa Pasian mahmah in hoihsa mahmah-a lungkim mahmah hi. Ahih hangin langpangpa Satan in mi masa Adam leh Eve hong khema, Eve in khemna nang zo lo-in, Pasian in a nek loh ding vua a khaam singgah a nek uh ciangin mawhna hong lut a, mihing tate mawhnei kisuak ta hi. Pasian tawh kikhen-in Pasian a zong mi, a dik mi khat zong ki-om lo hi (Rom. 3:10-18, 23). Mawhna thaman sihna tawh i kipelh theih nading lampi om mahmah lo hi. I Topa Zeisu in ei mawhnei mite honkhia dingin leitung ah mihingin hong piang lo-in, i mawhnate hong puakkhiatsak nadingin singlamteh tung ah sihna hong thuak lo zenzen hi henla, i mawhna hong kimaisaka midik i suah nadingin sihna pan tho kik lo zenzen hi leh, tawntung sihna ahi meiliipi ah a tawntung i mawhna thaman a thuak dingte i hihi.
Pasian’ thuthuk hilh mipil mahmah khat in a gen ngei khat ka phawk kikkik hi. “I kisap lian pen thu theihna lel hi leh Pasian in hong hilh thei ding sia khat hong sawl ding hi; I kisap lianpen technology hi leh Pasian in nate thu a thei mipil scientist khat hong sawl ding hi; I kisap lianpen sum leh pai hi leh Pasian in sum bawl pai bawl a siam economist khat hong sawl ding hi; I kisap lianpen gualnopna hi leh Pasian in ciamnuih gualnop siam entertainer khat hong sawt ding hi; Ahi zongin i kisap lianpen mawh maisakna ahih manin Pasian in HONPA hong sawl hi” (If our greatest need had been information, God would have sent us an educator; If our greatest need had been technology, God would have sent us a scientist; If our greatest need had been money, God would have sent us an economist; If our greatest need had been pleasure, God would have sent us an entertainer; But our greatest need was forgiveness, so God sent us a Savior) ci-in na gen ngei-a, tua mah hi takpi hi.
Honpa Zeisu I Upna Koi Ah?
Christmas picture (lim kisuai) khempeuh lakah a minthang penpen bang hi-in koi ah om-in na um hiam? Sistine Madonna kici lim hi a, Italy gam-mi Raphael in a sih madeuh (1513-1514 kiim) a a suaih ahi hi. Germany gam ah om hi. 1754 kum-a kipanin Germany gam Dresden khua a Art Museum ah a kikoih den hi napi-in Leitung Galpi Nihna sungin Germany gam bomb a kikhiatna ah a siat khak ding a kipatauhna tawh Saxon Switzerland a leihawm sung (tunnel) khat ah kikoih a Russia galkap Red Armyte tua mun a tun uh ciangin la-in Russia gam Moscow ah ciahpih uh hi. Pushkin Museum ah koih uh a, tua lai a art official Mikhail Khrapchenko bangin bel tua hun-a kipan Sistine Madonna kikoihna Pushkin Museum pen leitung museum thupi penpente khat hi ta hi, ci tangial hi. Ahi zongin Soviet Russia kumpipa Joseph Stalin a sih khit 1955 kum ciangin Germany gam ah kipuak kika, “Soviet leh Germany gammite ki-itna a kip semsem nading deihna hi” ci liang uh hi. Tu laitakin bel Germany gam Gemäldegalerie Alte Meister ah kikoih hi
Hih lim kisuai minthan mahmah Sistine Madonna pen Dresden ah a kikoih lai bangin mite in tua lim bek mah a et ding deihna-in a kiim a paam ah lim dang kisuang lo hi, kici hi. Tua lim mai ah mite nai tampipi ding maw, tu maw-in om uh a Pasian in leitung mihing tate hih banga a hehpihna leh a lainatna hong lak hi mawka maw, ci-a a ngaihsun ngiungeu lo mi om lo hi, kici hi. Vanglian Pasian’ Tapa pen Bethlehem ah Mary’ tapa-in mihinga hong piang, naungek-a hong suak, mawhnei mihing tate ading Honpa, Vantung leh leitung kikal ah kilemna Palai, Lamdang, Thulak Pa, Vanglian Pasian, Tawntung Pa, Nopsakna Kumpi hi a, ahih hangin hun khat lai-in a nu Mary’ ang ah naungeka kitawi ciu-ciau, cih mawk pen lamdang lua mahmah hi.
Galpi khit, tua lim minthang a man sung (Russia-te in a guk hun sung) in leitung buppi ah lungkim lohna kilak kawikawi hi. Pastor khat in a gen thu khat thupi ka sa hi: “Dresden khua museum pan in Sistine Madonna kigu cih ka za hi. Leitung gal in na tampi susia a, thu ummite’ adingin supna tampi piangsak hi. Ahi zongin gutate in lim kisuaite gu a, biakinn sunga van manphate a lakna uh sangin Honpa Zeisu a ki-up nawn loh nadinga mite’ lungsim pan-a “upna” hong gukkhiatsak gutate lauhuai zaw hi” ci hi. Hi takpi hi. Hong suak naungek Honpa Zeisu in ka mawhna panin hong honkhia takpi a, singlamteh tung ah ka mawhna thaman sihna hong thuaksak manin amah ka upna tawh nuntak tawntungna ka ngah hi, ci-a teci a pang thei sensen ding kuateng i om hiam? I khamuanna leh i lam-etna bang ahi hiam? “Keimah in Lampi, Thuman Thutak, leh Nuntakna ka hi hi; kei hong suang/kei tungtawn lo-in kuamah ka Pa’ kiang tung lo/ding hi” a ci i Honpa Zeisu longal i muan ding om lo hi.
Hong Pai Un, Va Bia Ni
Tukum Lungdambawl bangci dawn lehang kilawm ding ahi hiam?
Latin kam/pau a “Adeste Fidelis,”a kici “Hong Pai Un Thu Umteng” ci-a Lungdambawl la i sak den mahbangin tukum Lungdambawl i dawnna ah phatna leh biakna tawh dawn ding hi hang. Hih la bel English laphuaksiam hymnist John Francis Wade (1711-1786) in a phuah hi, ci-in kiciamteh hi. 1751 kuma a kaihkop Cantus Diversi kici labu sung ah na hel a tua hun-a kipan leitung buppi ah a kideihpen la khat hong suak hi.
Lungdambawl la dingin kilawm ngiat hi. “Va bia ni, hong pai ta un” ci-a hong zotna pen i Topa’ hong suah hun lai a tuucingte leh mipilte’ lungsim lian ahih manin Christmas carol lakah a kilawmpen khat hi pah hi.
Mite in bangbangin a dawn-a a bawl uh zongin, tukum Lungdambawl peuhmah lungdam kohna leh Pasian biakna ngiat tawh i dawn tek dingin hong hanthawn nuam ing. Tua mah zong lah Lungdambawl lungsimpuak man taktak (the true Christmas spirit) hi, ci-in ka um hi.
Luke 1:41-45 ah Tuiphum John’ nu Elizabeth in Mary a muh ciangin Khasiangtho tawh kidim-a a sunga a naupaii John mahmah zong lungdam kipakin na diang hi. Elizabeth in Pasian na phat hi.
Luke 1:46-55 ah i Topa nu Mary mahmah in zong Pasian na phat hi. “Ka hinna/lugsim in Topa pahtawi a, ka kha Pasian ka Honpa ah kipak hi” na ci ngiat hi. “Ka Honpa”  cih kammal in Mary pen mawhnei lo a piang (immaculate conception) hi lo a eite bangmah in Honpa a kisam ahihna zong hong lak hi.
Luke 1:67-79 ah John’ pa Zecharias in Pasian na phat leuleu hi.
Luke 2:13-14 ah mihingte bek hi lo-in vantung mite nangawn in i Topa’ hong suahna hangin Pasian na phat uh hi.
Luke 2:20 ah tuucingte in naungek Zeisu a muh khit uh ciangin Pasian’ min thangsakin Pasian na phat uh hi.
Luke 2:25-32 ah Simeon in Biakinnpi a kipaipih naungek Zeisu a muh ciangin a ang ah tawi-in Pasian na phat hi. “Vanglian/thunei Pasian aw, na nasempa nong kaciam bangin lungnuam takin hong paisak ta in. Banghang hiam cih leh, na nasempa in na hotkhiatna ka mu khin hi” ci-in lungdam lua mahmah hi. Pasian na bia-a, Pasian na phat hi.
Luke 2:36-38 ah Anna kici kamsang numei khat Biakinnpi ah om a, naungek Zeisu a muh ciangin Pasian phat-in lungdam ko hi, cih kimu leuleu hi.
Elizabeth, Zacharias, vantung mite, tuucingte, Simeon, Anna – a vekpi-un naungek Zeisu a muh uh ciangin Pasian phat uh a Pasian na bia tek uh hi.
Matthew 2:2 ah mipilte in “Nisuahna ah ama’ aksi ka mu khin zo uh a, Amah a bia dingin kong pai uh hi” ci ngiat uh hi.
John Francis Wade in lamal-a a phuah mahbangin hih Lungdambawl hun peuhmah Pasian biakna-in zang ding hi hang. Hong itna leh hong lainatnate ngaihsun-in, hong hehpihna leh hong khuatuahnate hangin Pasian phat ding hi hang.
“Va bia ni, hong pai ta un,
Va bia ni, hong pai ta un;
Va bia ni, hong pai ta un,
KHAZIH TOPA!
Topa Pasian aw, mawhnei mite nong it veve manin ka nuam uh hi. Mawhnei ka hih laitak mah-un na Tapa ka Honpa uh Zeisu Khazih hong sawlin nong hotkhiat manin ka nuam uh hi. Khang khat khit khang khat, mite in nang hong phat uh a hong bia uh hi. Nangmah kote hong bawl Pa leh hong tan Pa na hih man ahi hi. Tuni-in zong hong suak naungek ka Honpa uh Zeisu hangin lungdam ko-in kong bia uh hi. Naungeka hong suak, mihinga hong piang a tawngtung Pasian Zeisu aw, Nangmah kong pia uh hi.
Nangmah, a nungta Pasian hong thei nai lo mite in hong theih nadingin na vangliatna tawh na hong sem lai in. Ko na tanote hong zang lai in. Topa Zeisu’ min tawh thu ngen-in kong bia uh hi, a nungta tawntung Topa Pasian aw. Amen!

Friday, 17 October 2014

Makai

Makai hoih tawh kisai-in tehna piciang nam tampi mah omhi. Tua lak-ah Sen thuthuk ngaihsun mipil Lao-tzu in a muhkhiat makai nam (4)te’ thu ih en dinghi. Lao-tzu genna-ah, “Makai hoih penpente pen a om lamuh zong mipite’n phawk kha pakpak meello hi. Makai hoih cih ciangte bel mipite’n phat-in pahtawi uh hi. A dang pawlkhatte mipite’n kihta-in,a suksia pente bel mipite’n hua uhhi. Makai hoih pente’n nasep a gualzawh uhteh, mipite’n ‘ih nasep khop ngeingai zo ngawngaw hang-ei’ cihi.” cih bangin makai hoihle hoihlote’dan na khen dimdiam hi.
Ki-ukna hoih cih kammal pen a diakdiakin khantohna tawh kisai lai tuamtuamte ah kilim muh phadiak hi. Banghang hiam cihleh ki-uk khialhna, ki-ukna hoihlote in mite’ sungah siatna a piangsak nginngen na hoihlote’ zungpi ahi hi. Gam tuamtuam a om, kipawlna tuamtuam, huhna pia kawikawi kipawlnate’n a huhna apiak dingte, huhna a ngahdingte’ ki-ukna a hoih le a hoihloh et masakin nei pelmawh den uhhi.
Ki-ukna:
Ki-ukna in “thu khensat sepna lampi(process of decision-making) le tua thu khensatte taksuah sakna (a hihkeh tak suahsak lohna)” a hihi. Veng hausa sepna, beh makai sepna, khua makaihna, gambup kumpi sepna cihbangin ki-ukna pen mun tuamtuam ah kizang theihi. Ki-ukna cih-in thu khensat nasep sepna lampi le tua thu khensatte taksuah sakna cih mah bangin, ki-ukna pen telkheh zaw deuh lehang hih thu khensatna sepna ah mi namkim(naltang mipite le kumpi nasemte) panmun la khawm sakin khen satnate taksuah sakna hihi. Kumpi cihpen ki-ukna-ah a kihel a meng khat hi zawhi. A cialcial-in omto diudeu kumpi nasemte’ dinmun tawh kituak-in ki-ukna ah a kihel dan uh zong nam taumtuam om dimdiam hi.
Ki-ukna ah kihel kumpi nasem lote ih cian etteh, khuata lam ah bang gamvai nasem partyte, biakna makaite, lokho kipawlna makaite, NGOte, veng makaite, numei kipawlnate, biakna kipawlnate cihbangin nam tuamtuam in om diudeu hi.Khuapi lama om mipi kipawlnte-in khuata lam a te sangin a kihel tamzaw-in ki kai-awh ngeingai zaw uhhi. Gambup huam mipi kipawlnate ih etteh mediate, mi zolte (lobbyists), gam tuamtuam nasep mipihuh kipawlna(INGO)te cih bangin om kawikawi-in thu khensat na sepna-ah kilim hel mahmah uh a, thu khensatna bawl nang khat peuhpeuh ah a aw uh thawl mahmah hi.
Kumpi nasemte le galkapte kihello hih thu khensat nasep na-ah a kihel khempeuh pen “mipi kipawlna” (civil society) ci-in min kivawh hi.Gam pawl khatkhat-ah mipi kipawlnate tawh kizom- in limtak a kigawm, gamtatsiate’ kipawlnate in thu khensat na sepna-ah khauh takin nawngkai sakzo uhhi. Tua bang khatmah-in kumpi ki-ukna lamte’n panmun tuamtuam la-in na a sepna uh ah zong thu khensatna nasep a tangtun mengmengna dingin mipi kipawlna-in a mazangsak thei mahmahte ahi-uh hi.
Gambup huam nasepna-ah, kumpi lamte’ phuattawm hilo kipawlna dang thukhensatna-ah a kihel mi dang zong om thei tham hi. Gentehna-in, ngaihsutna pia kipawlna, anbuk lam tanute’ kipawlna, buhkhote’ kipawlna cihte khawngzong a khauhpai lammah hi-uh hi. Khuata lam leuleu-ah, thu khensatna khat peuhpeuh ah thunei, aw ginngaih phadeuh phadiak innkuan, tanau om thei mawkmawk hi. Ahangin ki-ukna lam a uliante’ ukkhialhna, gamtat siatna le golhguk nekna lamte hangpan hiham tang lel hi.
Ki-ukna Hoih:
Ki-ukna hoih khat ngah theina dingin a kihel kim hamtang ding thudik pi nam (8) om hi. Tuate in, kihel theihna(participatory), ipsim tuam neihlohna (transparency), tavuan lakna(responsive), mabutna le vaitam zawhna (effective and efficient), ki kimna le mikim huamna (equitable and inclusive) leh thukhunte’ ukna (rule of law) cihte ahihi. Hih thu (8) te a om nakleh kua makai peuhmah utbangin pheng gamtat thei lo-in, golhguk nekna zong kiamtuam mahmah dinghi. Mi citawmte zong ki pampaih thei nawnlo dingin, mi namneute’ thugente zong thu khensat nasep sepna-ah limtak-in kingaihsak dinghi. Tangpite’ zingvai kisapna le mailam ah a pelmawh ding thute tavuan kilaksak dinghi.
Kihel theihna (Participation):
Ki-ukna hoih suahtheihna dingin pasallenumeite a kihel kim dingpen a khuam pi, a mung pi a hihi. Hih kihel-ah a mimal in kiteelna, kumpi zum lam le thukhun tawh kizui-in palai ding teelin kihelsakna, tangmi(representative) teelna cihte kizang theihi. Kihel kimna om theihna dingin tangzai takin geelin sepna, kipawlna tawh kisai thute mipi khempeuhte’ tungah theihsaknate a kilem linlian dingin sep ding kisam hi. Tua ahihmanin suak tatak-in mipi kipawlna neih theihsak ding kisamin tua mipi lam pana kiphuan kipawlnate thangnuai nianua lo-in, siang takin septheih nading lam honsak ding thupi hi.
Thukhunte’Ukna (Rule of Law):
Ki-ukna hoih a suah theih na dingin maitang piaktuam paihtuam a neilo, maipha piak tuan a neilo a dik, a man thukhun neih ding thupi hi. Tua thukhunte-in mihingte’ thuneihna, minam neute’ thuneihnate khauhtak-in kep cingsak cinten ding ahihi. Mi khempeuh a ki bangin thukhen-in, maipha piaktuan a nei thukhen na a bei na dingin thu khensatna zumte le thukhen mangte-in kuama’ thu neihna nuai-ah a omloh dinguh kulmasa hi. A tuam vilvel ngiat-in tuam dinsak kul a, palik(police)te mahmah inzong golhguk nekna a pelh hamtang dinguh a hihi.
Thu ipsim tuam Neihlohna (Transparency):
A kua mapeuh muh theih na dingin kihonna, ipsim tuam neihlohna cihin thu khensat bawlna peuhpeuh, zuih dingin a kibawl thukhunte mah siksakin khensat ding hi-in tua thukhensatna tawh kisai thulela khempeuh mipi khempeuhin suakta takin a theih na dingun, zaksakna, theihsakna, ipsim neihlohna ahihi. A diakdiak-in thukhensatna ah a kihelte, thu khensatna sepkhiat the tua hangin a sia a pha a thuak kha dingte’n thulela khempeuh cingtakin a theih dinguh thu pihi. Tua bek thamlo-in hih thute tangpitangta theihsak teh thu vuicing takin theisak dingleh tua thute mipi a kua maciatte’ tel baih theih pen dingin sut siam ding kisam hi.
Tavuan lakna (Responsiveness):
Ki-ukna hoih cih ciangin kipawl na tuamtuate’n na a sep takuh teh mipi khempeuh huam kimin, a kilawm ciangkhat hun ciangtan in tua hun sung mah-in a sep zawh na ding hanciam ding a hihi.
A tamzaw’ santheih ultunsakna(Consensus Oriented):
Tangpi omna khat peuhpeuh ah mi nam tuamtuam, a ki banglo deihlesak tuamtuam om nianua mahhi. Ki-ukna hoih cihin tua a kibanglo deihna, muhna tuamtuamte sungpan maipha piaktuan, thupit san tuan cihbang omlo tangpi a huamzo theipen le tangpite’ a ding hamphatna atam pen dingte zon siamin, sepkhiat theih ding kisam hi. Zingvai nitak vai ciangbek buaipih lo-in, mailam ading thukhualna tak tawh geel-in, ngaihsut kulhi. Mailam hun saupi akip akho khantohna tetawh mipite’ khansuah-in tua khantohnate ngahtheihna ding lampi hoih tuamtuamte’ zongin sepding kisam laihi.Tua hih manin, thu khat peuhpeuh khensat ma-in a mun, akhuate’ dan, ngeina, tangthute kantel-in, munlegam tawh kituak theithei ding gel masak pelmawh dinghi.
A tamzaw’ santheih Vai puakngamna - ultunsakna- Kihel theihna - Thu ipsim tuam Neihlohna,
Ki-Ukna Hoih
Thukhunte zuihna-  Tavuan lakna- Ma butna le Vai tam zawhna- Kikimna le Huamkimna,
Kikimna le Huam kimna (Equity and Inclusiveness):
A cidam tangpi omkhopna a pian theih na dingin tua sunga kihel mipi khempeuh-in ken mun ka nei hi, kei ading mun khat peuhpeuh om hamtang hi cih a lungmuan nang uh le mipite’ sung pan huaidiak, pampaih diak neih khak loh dingin kidop huai hi. Hih tengah mikhem peuh kihel ding kisam a, a diakdiak in a thanem, a zawm phadiakte a kipan khutzaw khebai, mittaw, bengongte akipan a cingtaak lote zong kihel kha-in amaute’n khantoh phattuamna angah na dinguh thupi hi.
Ma butna le vaitam zawhna (Effective and Effcient):
Ki-ukna hoih cihteh kipawlna tuamtuamte le nasep nate’n sumlepai, vangil neih zahzahte tawh mipite’ kisap taktak mah huhzawh, sepsak zawh, piakzawh nading tup hamtang kulhi. Hih ki-
ukna ah vaitam zawh ding cih ciangin kimlepam kepcing na, leisung piang vangilte hun saupi kicing takin zattheih suak nading, khom nading bulphuhna cihte kihel hi.
Vai puakngamna (Accountability):
Ki-ukna hoih neih na dingin a pelmawh khat-in vai puakngamna, ei sepna tungtawnin a sia a pha thuakngam na ahihi. Kumpi zum nasemte bek hilo mipi kipawlna, nasep khopna limlimteah zong amau nasepna-ah kihelte leh tua hangin in a siapha thuak dingte’ lampan hong kileh kikthei kona, phatna, gensiatna a piang bangbang lubuk-ah suat ngamna ahihi. Kuan, kua tungah vai puakngamna nei dinghiam cihpen kuan bangdan nasep koi tengah semhiam cihtawh ki dungzui-in khentat ding ahihi. Amau khensatna hangin a thuak dingte tungah bel vaipuak ngam ding kisam hi. Thu ipsimna le thukhunte’ ukna zuihna a omlohna ah vai puakngamna neih ding haksa hi.
Thu khupna
A tunga kikupnate hangin ki-ukna hoih taktak neih ding a hamsa veve, kicing takin sepzawh dingpen sunmang bek dan tawh hong kibang hi. A hi zongin khang tampi a kip a kho khantohna ngah theih na dingin bangzah ta-in haksa tase mahleh hih ki-ukna hoihte zangkhia-in taksuah sak tawntung zawh nading hanciam huai hi.

By: Tg. Pau Sian Lian (Tokyo-Japan)

Saturday, 27 September 2014

Naupang Khangthak len in Bang lampi zui


Naupang Khangthak ten Bang lampi zui


Gam thupipi ah Zomite ih tun hangin mipil ding leh mi taktak dingin ih tate ih pahtahzia a dik mah diam? A hi ci mah ding hi ee na cihleh anuai abangin ih ta te hong khangto ding hi cih kei mimal muhzia ka gen nuam hi.

Ih pa te khang leh ei khangah Guih theih khamtheih zatlo ding ki kham mahmah aa ki limgen mahmah hi. Tu hunteh tuate ki zangh nawnlo, tuate sangin lungsim ngaihsutna khuak te a siasak nam vive khangthak ten zangh ziahziahta uh hi. Ih phawk kha hiam?

Naupang pau thei nailo khat in Phone panin Cartoon leh Game a ki mawl theih pen Nu leh Pa ten ih pakta mahmah hiam? Siam tak ei ka ta ici hiam? Ih lung a kim hiam? Na ta in Phone a koih hunsung nai bang zah hi aa, ni khat in nai bang zah hiam cih na khin khai kha ngei hiam?

Tu-aa bang lianin Zomite ih kal suanleh hong khangto ding khangnote mi tungah ki om deklo ding hi cih mu ing. Mi tungah ih om zawh keileh mitan ciang beek ki banlo lai ding hi. Bang hang? A lungsim uh ah na dang mahmah ngaihsut in neih vetlo uh hi. A lungsim uh ah Game ki mawl dingleh Facebook peuh ahun uh beisak hi. Hih te in mi hong suah peuh mahlo ding hi. Nau pang kimin Ipod, Iphone, Smartphone a neih tam mahmah hi. Khuak cimsak lo lua kisa, khuak ninsak hizaw hi.

Hun hong pai toto ding aa:

1. Game a mawkna in aki ngahte hong deih nawnlo ding uh aa, Online panin Game sum tawh hong lei ding uh aa, hong ki mawlmawl lel ding uh hi. Na a sep theih uhleh a sum ngah khempeuh uh Game leina in beilel ding hi.

2. Ni tak An, zing An takpi zong hong ne mello ding uh hi. An nek man kei leh a kum a tamdeuh uhteh Gilpi siacip ding hi. Biak inn a pai uh hangin a lawmte tawh Game peuh ki mawlnuam hizaw thei uh hi. Biakinn bel tung sam ahihang ki khawm kawm..cihdan hong hita hi.

3. Game leh online bekbek en uh ahih manin a Mit uh cimlo ban-ah ih'mut cimlo pipi in Sanginn lam zuan den ding uh ahih manin Sang a kah uh hangin Lai lunglut taktak lo ding uh hi. Game leh online ukna in lai lunggulhna beisak hi.

4. Nu leh Pa te kamsawl mang cih thadah, A lupna sung bek ah om cip ding aa, a gil a khial mahmah teh melmuh in hong om pan ding uh hi. Innkuanpihte na sem leh vaihawm zia za ngei peuhmah lo ding uhhi.

5. High School ciang bel hong ngahsam ding uh aa, a tunglam Sangkah maban zom cih thadah sum thalawh mah hong lunggulh zaw ding uh hi. A ngah sumte uh nu leh pa ten mukha khawl keini a mau Game leina ding peuh hong hilel ding hi.

Tu-a ki panin kalsuan zia ding ahun omlai lua:
1. Phone ki ci peuh mah a ki samlo pi in tate koihkoih saklo ding, na koihsak leh a hunleh a koih dingte geelsak ding. Theih pih ding.

2. Phone deih in kapkap ahih cianga ci se dah in. Kap in a si om nai samlo hi. A cil in pattah na hih manin na khel nopleh akap uh hong kul mah hi. Kap ta leh pia tuan kei in. Nang thu mah hong zui veve lel ding uhhi. Ei bek in ih tate ki it hi. Ih it leh ahoih ding lam peuhmah ah khauh taktin kalsuan pih in thalak pih ding hizaw hi.

3. Sang hong kah theih uhleh a mau zat ding Computer leh Phone peuh leisak pah ken. Computer a koih uhleh ahun ciangtan sak inla, a et uh bang hiam cih theihpih sawm in. A lai bawl hun sung peuh mah lupsan kenla, na' sepsan ken, amau tawh tukhawm inla lungsim thungetna neihpih in.

4. Na' na sep sangin, sum tampipi na ngah sangin ih Tate hoihtak in lampi man ah ih pattah zawh ding ngaihsut huaizaw hi. Inn hoih pipi ih neih sangin ih tate mi suahzo leng Pasian deihna ahih ban-ah minam tawisang hi. Ih lungkim zaw ding hi.

5. Tate thupha pia zel inla, thungetpih zel in. Ka nasep buai ing na cihleh na tate zong amau buai in buainuam zaw ding uh hi. Ih na sep, ih sumzon sangin ih Tate thupi zaw thamtham cih telna pi hangin Tate tungah Hun piazolo ki tam hi.

6. Minam ading leh Pasian adingin nang tektek na ki piakzawh pen thupi mah hi. Ahih hangin Tate hun piazolo liangin nadang na sepleh, kei khang ciang bek ah minam leh Pasian adingin a ki pia hi nung aci hiteh.

A tawpna ah ei khang ciang bek ah Pasian thu a zui, Pilna aneih, Itna aneih, minam avei...cihte a din khawl ding ih deihleh Tate hun piak kullo, na sepsep sanlel, Game leh online tutu sak lel leng hi mai hi. Amau zong utzaw lai ding uh hi. Hih pen nu leh pa tungah ki nga hi. Midangte in eima tate ei zah in itna tawh hong pattah sak hetlo ding ahihi.

Ei khang ciang bek ah Pasian thu azui hong din khawl leh Satan khut sungah nu leh pa ten tate a puak ki hilel hi. Ei khang ciang bek ah Pilna aneih hong din khawllel mite nuai ah tate a koihsuk ki hilel hi. Ei khang ciang bek, ei angsung bek en dingin Pasian in hong piansak ahihloh ding hanciam ciat ni.

Itna leh veina tawh

Thawn Tuang
Zomi Angvaan
Sept 25,2014

Saturday, 6 September 2014

Zomi Re-unification Organization ZRO Thailand

Zomi Re-unification Organization ZRO 
Eastern Liaison Office. Zum hon pawi pen
Tu ni 6/9/2014 (Saturday) ni in Thai- Burma Border 
Mun khat ah zum hon pawi lim ci tak in ki bawl hi.

Zomi Re-unification Organization ZRO 
Eastern Liaison Office. ထုိင္း ျမန္မာနယ္စပ္ တေနရာတြင္
Zomi Re-unification Organization ZRO 
Eastern Liaison Office ဖြင့္ပြဲကုိ ၆ရက္၊၉လ၊၂၀၁၄ ရက္ေန႔တြင္ ေအာင္ျမင္စြာ ဖြင့္လွစ္ခဲ႔ပါသည္။